سیستم شما به فلش پلیر احتیاج دارد

Get Adobe Flash player

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

شب قدر و قدر انسان
  صفحه اول -> اخبار
چاپ صفحه
ارسال صفحه براى دوستان
شب قدر و قدر انسان
تعداد نمایش : 80

شب قدر و قدر انسان

محمود اباذري

 

ما آن [قرآن‏] را در شب قدر نازل كرديم! و تو چه مى‏دانى شب قدر چيست؟! شب قدر بهتر از هزار ماه است! فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان براى (تقدير) هر كارى نازل مى‏شوند. شبى است سرشار از سلامت (و بركت و رحمت) تا طلوع سپيده!

شب قدر، شب تقدیرِ مقدرات انسان است؛ شبی كه در هر سال هست و امرِ سال در این شب نازل می شود.[1]

به راستی تقدیر برنامه‌های انسان به چه معناست؟ و بر چه اساسی مقدر می شود؟ نقش اراده و اختیار انسان چه خواهد شد؟  و چرا یك شب به عنوانِ شب تقدیر تعیین شده است؟ و نهایتا این كه چگونه و چرا این شب از هزار شب برتر است؟

خداوند می فرماید: «البته ما هر چيز را به اندازه آفريديم!».{C}[2]

در یك جمله این سخن به این معناست كه عالم بر اساس محاسبات و اندازه گیری‌های بسیار دقیق آفریده شده است و هر چیز حساب و كتاب و قانون خاص خود را دارد:

 «آيا انسان گمان مى‏كند بى‏هدف رها مى‏شود؟!»؛{C}[3] «آيا آنان با خود نينديشيدند كه خداوند، آسمانها و زمين و آنچه را ميان آن دو است جز بحق و براى زمان معيّنى نيافريده است؟! ولى بسيارى از مردم (رستاخيز) و لقاى پروردگارشان را منكرند!».{C}[4]

آری، همه چیز تحت اراده «رَبِّ الْعالَمين» است. از جمله اعمال و كردار آدمی نیز تحت قانون و به تعبیر دقیق‌تر تحت سنت‌های الهی قرار دارد و از جمله این سنت‌ها این است كه انسان مختار باشد؛ به همین جهت است كه به دنبال آن، تكلیف و مسئولیت مطرح می شود: «پس هر كس هموزن ذرّه‏اى كار خير انجام دهد، آن را مى‏بيند! و هر كس هموزن ذرّه‏اى كار بد كرده آن را مى‏بيند!».{C}[5]{C} 

و سرّ وجود «شب قدر» همین موضوع است؛ به همین جهت، خداوند از ابتدای خلقت جهان، «شب قدر» را قرار داد[6]{C} و تا روز قیامت نیز ادامه خواهد داشت.{C}[7]{C}

 آن چه كه در شب قدر برای انسان مقدر می شود بر اساس عملكرد گذشته و كاشته‌های قبلیش می باشد؛ یكی از اسرار تاكید بر احیاء شب قدر نیز همین است كه در این شب با تضرع و انابه و جبران غفلت‌ها و كوتاهی‌های گذشته و با توسل به آبرومندانِ درگاه الهی و استغاثه به خان كرم و رحمتش، تلاش نماییم از تبعات منفی كردار نادرستمان كاسته و فیض و رحمت بیشتری نصیبمان گردد و با درس و عبرت از گذشته خود در فكر اصلاح بوده و  با حركت بهتر در مسیر عبودیت و بندگی خالقمان قدم برداشته و آینده ای زیباتر را رقم زنیم.

گرچه خداوند بر اساس عدالتش می توانست طبق عملكرد خودمان، برنامه یك سال آینده ما را رقم بزند، اما تعیین زمانی مشخص برای این تقدیر به عنوان «لیلة القدر» و درخواست استفاده از این فرصت:

اولاً، بیانگر رحمت واسعه و فضل بیكران اوست و ثانیاً، این مساله خود دلیلی روشن بر نقش انسان در تعیین سرنوشت و مقدرات خودش می باشد و این نعمت عظیم، شكری مضاعف می طلبد.

سؤالی كه باقی می ماند این است كه آیا انسان، ارزش این همه توجه و برنامه ریزی گسترده را دارد؟

پاسخ این سؤال را با تامل در قرآن می توانیم بیابیم؛ خداوند با زبانی گلایه‌آمیز می فرماید:

أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنير؛{C}[8]

آيا نديديد خداوند آنچه را در آسمانها و زمين است مسخّر شما كرده، و نعمتهاى آشكار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانى داشته است؟! ولى بعضى از مردم بدون هيچ دانش و هدايت و كتاب روشنگرى درباره خدا مجادله مى‏كنند!.

واژه «أَ لَمْ تَرَوْا» از ماده «رؤیت» و به معنای «آیا ندیدید» می‌باشد؛ این تعبیر در چنین مواردی، برای دعوت به تفكر و آگاهی دادن به مخاطب است.{C}[9]

قرآن در سطحی گسترده دعوت به تفكر و تعقل نموده است؛ می فرماید: «چیزی را كه نمی دانید از اهلش بپرسید»{C}[10]{C}و  «تحقيق كنيد، مبادا به گروهى از روى نادانى آسيب برسانيد و از كرده خود پشيمان شويد!».[11]{C} واژه «نظر» و همچنین واژه «رؤیت» به معنای دیدن در بسیاری از آیات بر لزوم ژرف اندیشی و دوری از ظاهر بینی و شتاب زده عمل نمودن تاكید می نماید.[12]

از مهم ترین موضوعاتی كه به توصیه قرآن لازم است حساسیت ویژه‌ای نسبت به آن داشته باشیم موضوعِ معرفت نفس و خود شناسی است؛ بر اساس آیه فوق، اگر همه هستی مسخر و رام انسان قرار داده شده و همه نعمت‌های پیدا و پنهان الهی به پای او ریخته شده است آیا جا ندارد بیندیشیم پس ما برای چه آفریده شده ایم؟!

به عبارت دیگر «قدر و اندازه انسان» تا كجاست؟

آیا ابتدایش تولد و آمدن به این عالم وگذران عمر با خور و خواب و شهوت و انتهایش مرگ است؟ یا....

حال كه چنين است از كسى كه از ياد ما روى مى‏گرداند و جز زندگى مادى دنيا را نمى‏طلبد، اعراض كن! اين آخرين حدّ آگاهى آنهاست؛ پروردگار تو كسانى را كه از راه او گمراه شده‏اند بهتر مى‏شناسد، و (همچنين) هدايت‏يافتگان را از همه بهتر مى‏شناسد!{C}[13]{C}  

به راستی هدایت یافتگان چه كسانی هستند؟ آیا جز كسانی هستند كه با شناخت عمیقِ خود دریافته‌اند كه «خانه و حیات واقعی ورای این دنیاست و آماده كوچ از این عالم و در فكر و تلاش تهیه زاد و توشه از این عالم برای سرای جاویدانند»؛[14] «و زاد و توشه تهيه كنيد كه بهترين زاد و توشه، پرهيزكارى است! و از من بپرهيزيد اى خردمندان».{C}[15]

آری، باید اندیشید كه چه استعداد بالقوه ای در وجود انسان قرار داده شده است كه ارزش این را داشته كه تمام هستی در اختیارش قرار گیرد و همه نعمت‌ها در خدمتش باشد؟

«دوا و درمان دردهایت در وجود خودت هست ولی توجه نداری! و دردت نیز از خودت است و نمی بینی! تو آن كتاب (با عظمتی) هستی كه با حرفهایش آن چه كه پنهان بوده آشكار می گردد. آیا تصور می كنی موجود كوچكی هستی!!؟ در حالی كه عالَم اكبر در وجود قرار داده شده است»{C}[16]{C}

اگر قدر و اندازه خود را یافتیم؛ آنگاه شب قدر و حقیقتِ بزرگی كه در این شب واقع خواهد شد را قدر خواهیم دانست.

وقتی راوی از آقا موسی بن جعفر7 درباره آیه: وَ أَسْبَغَ عَلَیكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَة پرسید. حضرت فرمودند: «مراد از نعمت آشكار، امام آشكار و مراد از نعمت پنهان، امام پنهان و غایب است.» عرض كردم: «آیا در میان ائمه كسی هست كه غایب می‌شود؟

فرمودند: «بله، شخص او از دیدگان مردم پنهان می‌شود، ولی یاد او از دل‌های مؤمنان فراموش نمی‌شود و او دوازدهمینِ ماست. خداوند هر مشكلی را برای او آسان و هر امر دشواری را برایش راحت می‌گرداند و گنج‌های زمین را برای او آشكار خواهد ساخت و هر دوری را برایش نزدیك می‌گرداند و هر زورگوی معاندی را به دستش نابود می‌گرداند».{C}[17]

رابطه این صدر و ذیل چیست؟ آیا تفكر و تعقل در وجود خود، ما را به ضرورت وجود انسان كاملی كه معین و منصوب از جانب خالقمان می باشد تا دستگیر و رهنمای ما در مسیر سیر الی الله باشد نمی رساند؟

بلی، این چنین، انسان با «قرآن»؛ «شب قدر» و «امام زمان» پیوند می خورد و در پرتو ایمان وعمل بر طبق آن، می تواند به اعلی علیین پر بكشد و یك شب را بهتر از هزار شب بگرداند....

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَابَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْهُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا سَبِيلَ اللَّهِ الَّذِي مَنْ‏ سَلَكَ‏ غَيْرَهُ‏ هَلَكَ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى.السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ الَّتِي لَا تَخْفَى، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ عَلَى مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ سَلَامَ مَنْ عَرَفَكَ بِمَا عَرَّفَكَ بِهِ اللَّهُ، وَ نَعَتَكَ بِبَعْضِ نُعُوتِكَ الَّتِي أَنْتَ أَهْلُهَا وَ فَوْقَهَا.[18]

 

 

 

 

 


 

[1]{C}. كافی، ج 1، ص 532، كتاب الحجه، باب فی ما جاء فی الائمة، ح11.

[2]{C}. «البته ما هر چيز را به اندازه آفريديم!»؛ (قمر (54): 49).

[3]{C}. «أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدى»؛ (قیامت (75): 36).

[4]{C}.  روم (30): 8.

[5]{C}. زلزال (99): 7 و 8.

[6]{C}.  «وَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ- لَيْلَةَ الْقَدْرِ أَوَّلَ مَا خَلَقَ الدُّنْيَا...»؛ (كافی، ج1، ص 250، كتاب الحجة، باب فی شان انا انزلنا، ح7).

[7]{C}. تفسیر القرآن العظیم ابن كثیر، ج8، ص 429، ذیل سوره قدر.

[8]{C}. «أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنير»؛ (لقمان (31): 20).

[9]{C}. «ابن منظور می گوید: و هی كلمة تقولها العربُ عند التَّعَجُّب من الشی‏ء و عند تَنْبِیهِ المخاطب كقوله تعالى: أَ لَمْ‌تر إِلَى الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِم‏؛ (لسان‌العرب، ذیل واژه «رأی»). راغب اصفهانی نیز بعد از اشاره به مصادیقی از این تعبیر می‌گوید: « كلّ ذلك فیه معنى التّنبیه»؛ (مفردات، ذیل همین واژه).

[10]{C}. نحل (16): 43 ؛ انبیاء (21):7.

[11]{C}. حجرات (49):6.

[12]{C}.  نمل (27): 27؛ انعام (6): 11؛ اعراف (7): 86؛ یونس (10): 101؛ غاشیه (88): 17 به بعد؛ واقعه (56): 63 به بعد؛ طه (20): 89؛ انبیاء (21): 44و....

[13]{C}.  «فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلاَّ الْحَياةَ الدُّنْيا. ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى‏»؛ (نجم (53):29 و 30).

[14]{C}. «وَ إِنَّمَا الدُّنْيَا مُنْتَهَى بَصَرِ الْأَعْمَى لَا يُبْصِرُ مِمَّا وَرَاءَهَا شَيْئاً وَ الْبَصِيرُ يَنْفُذُهَا بَصَرُهُ‏ وَ يَعْلَمُ أَنَّ الدَّارَ وَرَاءَهَا فَالْبَصِيرُ مِنْهَا شَاخِصٌ وَ الْأَعْمَى إِلَيْهَا شَاخِصٌ وَ الْبَصِيرُ مِنْهَا مُتَزَوِّدٌ وَ الْأَعْمَى لَهَا مُتَزَوِّد»؛ (نهج البلاغه، خطبه 133).

[15]{C}. «وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى‏ وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْباب»؛ (بقره (2): 197).

[16]{C} « دواؤك فيك و ما تشعر     و داؤك منك و ما تبصر   و انت الكتاب المبين الذي          بأحرفه يظهر المُضْمَرُ  ‏ و تَزعُم أنّكَ جِرْمٌ‏ صغير      و فيكَ‏ انطَوَى العالَم الأكبر»؛ (دیوان امام علی g، ص 175).

[17]{C}. «...فَقَالَ  النِّعْمَةُ الظَّاهِرَةُ الْامام‏ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنَةُ الْامام الْغَائِبُ فَقُلْتُ لَهُ وَ یكُونُ فِی الْأَئِمَّةِ مَنْ یغِیبُ قَالَ نَعَمْ یغِیبُ عَنْ أَبْصَارِ النَّاسِ شَخْصُهُ وَ لَا یغِیبُ عَن‏ قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ...»؛ (محمد بن علی بن بابویه، كمال‌الدین و تمام‌النعمة، ج‏2، ص 368، باب 34، ح 6).

[18]{C}. بخشی از زیارت امام زمان، مزار كبیر این مشهدی، ص 587.

بخش اداری
قسمت اداری
نام کاربري :
رمز عبور :
منشورات مهدویت